Ναοί στην Ιταλία της Αναγέννησης

Βατικανό - Βασιλική του Αγίου Πέτρου

Φλωρεντία Duomo

(Βλέπε και την ανάρτηση: Ο καθεδρικός ναός Σάντα Μαρία ντελ Φιόρε (Ντουόμο) της Φλωρεντίας

*Οι φωτογραφίες είναι από την πολυήμερη σχολική εκδρομή του 2ου ΓΕΛ Μίκρας στη  Ρώμη, τον Μάρτιο του 2015

Μονή της Χώρας - Ψηφιδωτά

Βλέπε: Ψηφιδωτά και Ιστορία

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου- στην τέχνη

Αναδημοσίευση - περισσότερα: 
Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου - πίνακες ζωγραφικής - Έρευνα - επιμέλεια Γεωργία Κοτσόβολου 

Δ. Θεοτοκόπουλος

Θεόφιλος

Αριστοτέλης Βαλαωρίτης "Ευαγγελισμός - Ελληνισμός" 

Με μιας ανοίγει ο ουρανός, τα σύγνεφα μεριάζουν,

οι κόσμοι εμείνανε βουβοί, παράλυτοι κοιτάζουν.

Μια φλόγα αστράφτει ακούονται ψαλμοί και μελωδία.

Πετάει έν' άστρο σταματά εμπρός εις τη Μαρία

"Χαίρε της λέει αειπάρθενε, ευλογημένη χαίρε!

Ο Κύριός μου είναι με σε. Χαίρε Μαρία, Χαίρε!"

Peter Paul Rubens

Επέρασαν χρόνοι πολλοί... Μια μέρα σαν εκείνη αστράφτει πάλι ο ουρανός... Στην έρμη της την κλίνη

λησμονημένη, ολόρφανη, χλωμή κι απελπισμένη,

μια κόρη πάντα τήκεται, στενάζει αλυσωμένη.

Τα σιδερά είναι ατάραγα, σκοτάδι ολόγυρά της.

Η καταφρόνια , η δυστυχιά σέπουν τα κόκαλά της.

Τρέμει με μιας η φυλακή και διάπλατη η θυρίδα

φέγγει κι αφήνει και περνά έν' άστρο, μιαν αχτίδα.

Ο 'Αγγελος εστάθηκε, διπλώνει τα φτερά του...

"Ξύπνα, ταράζου, μη φοβού, χαίρε, Παρθένε, χαίρε.

Ο Κύριός μου είναι με σε, Ελλάς ανάστα, χαίρε".

Bartolome Esteban Murilo

Οι τοίχοι ευθύς σωριάζονται. Η μαύρ' η πεθαμένη

νοιώθει τα πόδια φτερωτά. Στη μέση της δεμένη

χτυπάει η σπάθα φοβερή. Το κάθε πάτημά της

ανοίγει μνήμ' αχόρταγο. Ρωτά για τα παιδιά της...

Κανείς δεν αποκρένεται... Βγαίνει πετά στα όρη...

Λιώνουν τα χιόνια όθε διαβεί, όθε περάσει η Κόρη.

"Ξυπνάτε εσείς που κοίτεστε, ξυπνάτε όσοι κοιμάστε,

το θάνατο όσοι εγεύτητε, τώρα ζωή χορτάστε".

Bouguereau,  1888

Οι χρόνοι φεύγουνε, πετούν και πάντα εκείνη η μέρα

είναι γραμμένο εκεί ψηλά να λάμπει στον αιθέρα

μ' όλα τα κάλλη τ' ουρανού. Στολίζεται όλη η φύση

με χίλια μύρια λούλουδα για να τη χαιρετήσει.

Γιορτάστε την, γιορτάστε την. Καθείς ας μεταλάβει

από τη χάρη του Θεού. Και σεις και σεις οι σκλάβοι,

όσοι τη δάφνη στη καρδιά να φέρετε φοβάστε,

αφορεσμένοι να 'στε.

Fra Angelico, 1450

    Υμνοι

Ἀπολυτίκιο

Σήμερον τῆς σωτηρίας ἡμῶν τό Κεφάλαιον, καί τοῦ ἀπ᾽ αἰῶνος Μυστηρίου ἡ φανέρωσις· ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, Υἱός τῆς Παρθένου γίνεται, καί Γαβριήλ τὴν χάριν εὐαγγελίζεται. Διό καὶ ἡμεῖς σὺν αὐτῷ τῇ Θεοτόκῳ βοήσωμεν· Χαῖρε Κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ.

Boticcelli,

Ἄγγελος πρωτοστάτης, οὐρανόθεν ἐπέμφθη, εἰπεῖν τῇ Θεοτόκῳ τὸ Χαῖρε καὶ σὺν τῇ ἀσωμάτῳ φωνῇ, σωματούμενόν σε θεωρῶν Κύριε, ἐξίστατο καὶ ἵστατο, κραυγάζων πρὸς αὐτὴν τοιαῦτα.

Χαῖρε, δι' ἧς ἡ χαρὰ ἐκλάμψει,

χαῖρε, δι' ἧς ἡ ἀρὰ ἐκλείψει.

Χαῖρε, τοῦ πεσόντος , Ἀδὰμ ἡ ἀνάκλησις,

χαῖρε τῶν δακρύων τῆς Εὔας ἡ λύτρωσις.

Χαῖρε, ὕψος δυσανάβατον ἀνθρωπίνοις λογισμοῖς,

χαῖρε, βάθος δυσθεώρητον καὶ Ἀγγέλων ὀφθαλμοῖς.

Χαῖρε, ὅτι ὑπάρχεις Βασιλέως καθέδρα,

χαῖρε, ὅτι βαστάζεις τὸν βαστάζοντα πάντα. 

Χαῖρε, ἀστὴρ ἐμφαίνων τὸν Ἥλιον, 

χαῖρε, γαστὴρ ἐνθέου σαρκώσεως. 

Χαῖρε, δι' ἧς νεουργεῖται ἡ κτίσις, 

χαῖρε, δι' ἧς βρεφουργεῖται ὁ Κτίστης. 

Χαῖρε, Νύμφη ἀνύμφευτε.

John William Waterhouse_The Aannunciation-1914

James Jacques Joseph Tissot-The Annunciation-1886

ΣΠΥΡΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ
 Ο Άγγελος από τον Ευαγγελισμό
 του Μητροπολιτικού Ναού Άμφισσας

Ο αφηρημένος  Ευαγγελισμός του Ομήρου

Francisco de Goya "The Annunciation"

Leonardo Da Vinci, 'The Annunciation", 1472

Giovanni Battista Tiepolo, "Annunciation", 1725,

Michelangelo Caravaggio, "The Annunciation"

Filippo Lippi-The Annunciation-1450-

Filippo Lippi--The annunciation-1435

KovácsTibor - The Annunciation

  

ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ Σχέδια για τον Ευαγγελισμό

Γ Σικελιώτης

"Χριστιανισμός και Ελληνισμός" - 1ο ΕΠΑ.Λ. Βέροιας

Οι μαθητές της Β΄ τάξης του 1ου ΕΠΑ.Λ. Βέροιας συμμετείχαν στο 2ο Μαθητικό Συνέδριο "Η θεολογία διαλέγεται με το σύγχρονο κόσμο" με την εργασία "Χριστιανισμός και Ελληνισμός".

Υπεύθυνη καθηγήτρια η συνάδελφος Θεολόγος Μαρία Γεωργιάδου

Πηγή: Εδώ

Πίστη και επιστήμη ...μέσα από έργα τέχνης και σκίτσα

Πίστη και επιστήμη from NZAL

Αν θέλουμε να αλλάξουμε κάτι σε αυτόν τον κόσμο, πρέπει να αρχίσουμε από τα παιδιά μας.

Ο φωτογράφος James Mollison έχει ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο για να γνωρίσει διαφορετικούς πολιτισμούς και να καταγράψει με τη μηχανή του πώς ζουν τα παιδιά σε όλες αυτές τις διαφορετικές χώρες.
Κατέγραψε εικόνες των παιδιών και το χώρο του υπνοδωματίου τους. Οι εικόνες αυτές που κατέγραψε τυπώθηκαν σε ένα βιβλίο με τίτλο "Όταν τα παιδιά κοιμούνται".

Where Children Sleep by James Mollison

Η εικόνα μεταξύ των παιδιών από διαφορετικές χώρες για το πως ζουν κάθε μέρα τη ζωή τους είναι σοκαριστική.

Κάθε παιδί αξίζει ένα ζεστό και όμορφο σπίτι για να μεγαλώσει αλλά πολλές φορές αυτό δεν ισχύει όπως θα δείτε στις φωτογραφίες παρακάτω.
Ο Mollison γεννήθηκε στην Κένυα αλλά μεγάλωσε στην Αγγλία, και τώρα εργάζεται στην Ιταλία. Με το φακό της μηχανής του ήθελε να κάνει τα άλλα παιδιά του κόσμου να έχουν επίγνωση της ανισότητας που συμβαίνει γύρω μας. Αν θέλουμε να αλλάξουμε κάτι σε αυτόν τον κόσμο, πρέπει να αρχίσουμε από τα παιδιά μας.

Ἡ βάπτιση τοῦ Χριστοῦ του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου - Ανάλυση της εικόνας

Πηγή: e- θρησκευτικά

Η τέχνη και το artfulthinking 

μια ερμηνεία του έργου του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου 

"Η βάπτιση του Χριστού"


Γενικὸ κείμενο
Στό ἔργο ἀπεικονίζεται ἡ Βάπτιση τοῦ Χριστοῦ μέ πρωταγωνιστικές μορφές τόν ἴδιο τόν Ἰησοῦ καί τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Πρόδρομο πού συνοδεύονται ἀπό τρεῖς φτερωτούς ἀγγέλους μέσα σέ φυσικό περιβάλλον πού ἀναπαριστᾶ τό τοπίο τοῦ ποταμοῦ Ἰορδάνη. Τό ἔργο εἶναι ἀνυπόγραφο, μπορεῖ ὅμως, βάσει τεχνοτροπικῶν κριτηρίων, νά ἀποδοθεῖ μέ βεβαιότητα στόν Δομήνικο Θεοτοκόπουλο καί νά ἐνταχθεῖ στά ἔργα τῆς προχωρημένης βενετικῆς παραγωγῆς του. Ὑψηλή ποιότητα ἐργασίας, χρωματική ἁρμονία, ἔντονη βενετική ἐπίδραση, ὅπως γιά παράδειγμα ἡ διαμόρφωση τοῦ φυσικοῦ τοπίου, καί μανιεριστική πνοή χαρακτηρίζουν τή σύνθεση.

Λεπτομέρειες


Στό κέντρο τοῦ πίνακα ὁ Χριστός στά νερά τοῦ Ἰορδάνη δέχεται τό βάπτισμα ἀπό τόν Ἰωάννη τόν Πρόδρομο. Ὁ Ἰωάννης ἔχει ἀποδοθεῖ μέ σκούρα ἐπιδερμίδα καί μαλλιά, σέ ἀντίθεση μέ τή μορφή τοῦ Ἰησοῦ πού ἀποδίδεται μέ φωτεινότερα χρώματα. Ἡ εἰκονογραφική λεπτομέρεια μέ τόν Πρόδρομο νά ρίχνει νερό στό Χριστό μέ κοχύλι ἡ στρογγυλή κούπα ἀποτελεῖ καθιερωμένο στοιχεῖο σέ ἀπεικονίσεις τοῦ θέματος στή βενετσιάνικη ζωγραφική. Μέσα στό ποτάμι βρίσκεται ὁ Χριστός, στραμμένος πρός τόν Πρόδρομο, πρός τόν ὁποῖο καί ἁπλώνει τά χέρια του μέ ἑνωμένες τίς παλάμες, δίνοντας τήν ἐντύπωση μορφῆς πού δέεται. Ἀριστερά ἀπό τό Χριστό, στό βάθος, διακρίνεται ἀμυδρά τοπίο πόλης καί μπροστά ἀπό αὐτό ὁμάδα μορφῶν, πού ἔχει ἀποδοθεῖ μικρογραφικά.



Στή δεξιά ὄχθη τοῦ ποταμοῦ τρεῖς φτερωτοί ἄγγελοι μέ τή μορφή νεαρῶν κοριτσιῶν κρατοῦν κόκκινη πετσέτα γιά νά σκουπίσουν τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Πρόκειται γιά εἰκονογραφικό στοιχεῖο πού ἔχει μᾶλλον βυζαντινή προέλευση καί ὑποδηλώνει τή θεϊκή παρουσία καί τόν μυστηριακό χαρακτήρα τῆς παράστασης. Ἐντυπωσιακή εἶναι ἐδῶ ἡ χρωματική ἐπεξεργασία τῶν ὑφασμάτων, ἀλλά καί ἡ ζωηρότητα τῆς κίνησης.



Τό ἔργο ἔχει σήμερα ὀρθογώνιο σχῆμα. Ὅμως εἶναι ἐμφανές ὅτι αὐτό δέν ἦταν τό ἀρχικό του σχῆμα καί ὅτι ἔφερε τοξωτή ἀπόληξη. Σέ μεταγενέστερη ἐποχή ὁ πίνακας ἐνσωματώθηκε σέ ὀρθογώνια ἐπιφάνεια ξύλου. Ἡ τοξωτή ἀπόληξη ὑποδηλώνει ὅτι ἀποτελοῦσε φύλλο τριπτύχου καί ἑπομένως ἔφερε παράσταση καί στήν ἄλλη πλευρά, ἡ ὁποία διαχωρίστηκε ἀπό ἐκείνη μέ τή Βάπτιση.

Ὑπέρυθρη φωτογράφηση

Ἡ φωτογράφηση τοῦ ἔργου μέ ὑπέρυθρη ἀκτινοβολία ἐπιτρέπει νά διαπιστώσουμε τήν ἀπίστευτη δεξιοτεχνία μέ τήν ὁποία σχεδιάστηκαν οἱ μορφές καί τήν ἐμμονή τοῦ Θεοτοκόπουλου στή δημιουργία μίας ὅσο τό δυνατόν πιό ἐπιτυχημένης σύνθεσης, μέ συνεχεῖς ἀλλαγές στό σχέδιό του. Οἱ ἀλλαγές αὐτές εἶναι ἐμφανεῖς στό πρόσωπο καί τό σῶμα τοῦ Ἰωάννη καθώς καί στό κεφάλι τοῦ ἀριστεροῦ ἀγγέλου.

Σύντομο βιογραφικό τοῦ δημιουργοῦ

Γκράφιτι αγιογραφίες στους τοίχους της Αθήνας

Αναδημοσίευση -  Dogma.gr:

ΚείμενοΓιώργος Φερδής

Αγιογραφίες σε γκράφιτι; Κι όμως όσο «ξένο» κι αν ακούγεται στους τοίχους της Αθήνας είναι γεγονός. Ο καλλιτέχνης που υπογράφει με το ψευδώνυμο «Φικος» είναι ένας μοντέρνος ζωγράφος – αγιογράφος (μαθητής του  Γιώργο Κόρδη) που όπως όλοι οι «street artists» ή «καλλιτέχνες του δρόμου» κατά το ελληνικότερον προσπαθεί με τον δικό του τρόπο να βάλει κυριολεκτικά τις δικές του πινελιές στην εικόνα της πόλης.

Ακόμη κι όταν τα θέματα του δεν προέρχονται από την χριστιανική πίστη αλλά από την ελληνική ιστορία ή τη μυθολογία, ο τρόπος που τα απεικονίζει είναι… αγιογραφικός μιας και αυτός είναι ο δικός του τρόπος να περνά το δικό του χριστιανικό μήνυμα.

Είναι ένα «πάντρεμα» της βυζαντινής με την σύγχρονη τέχνη.

*περισσότερα στην ιστοσελίδα του καλλιτέχνη: http://fikos.gr/ και στο http://www.dogma.gr/default.php?pname=Article&art_id=4610&catid=3

Η γοητεία των μαθηματικών- Οι εξισώσεις της ζωής σε ένα βίντεο

Αν οι ταυτότητες, τα τριώνυμα και λοιποί μαθηματικοί όροι ξυπνούν άσχημες αναμνήσεις από τα μαθητικά χρόνια, ίσως ξενερώσεις. «Τα μαθηματικά, αν ιδωθούν σωστά, περιέχουν όχι μόνο αλήθεια, αλλά υπέρτατη ομορφιά-μια ομορφιά ψυχρή και λιτή, χωρίς τα υπέροχα στολίδια της ζωγραφικής ή της μουσικής» είναι η ρήση του Μπέρτραντ Ράσελ, με την οποία ξεκινά το βίντεο των γάλλων εικαστικών Υann Ρineill και Νicοlas Lefaucheux της Parachute

Μια τρίπτυχη οπτικοακουστική ματιά σε καθημερινές σκηνές της ζωής, που εξηγεί γιατί τα μαθηματικά είναι παντού. Μια εξίσωση, ένα μαθηματικό μοντέλο και μια χαρακτηριστική ανθρώπινη στιγμή που σχηματίζουν τη μεγάλη εικόνα. Λύσε τις απορίες σου, παρακάτω.

του ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗ

Πηγή: athensvoice.gr 

Αναδημοσίευση: Διακόνημα

Η ζωή του Χριστού μέσα από πίνακες μεγάλων ζωγράφων

ΠΗΓΗ: θρησκευτικά...ζωής!!! -   ιστολόγιο "λογομνήμων..."

Πιέρο ντε λα Φραντσέσκα: “Η Βάπτιση του Χριστού”
Λουσμένος σ’ ένα ομοιόμορφο και διάχυτο φως, που σχεδόν καταργεί τις σκιές, ο Χριστός αποκτά την ιεροπρέπεια αρχαίου ειδώλου λαξευμένου σε ελεφαντόδοντο ή αλάβαστρο. Ο ζωγράφος τον έχει απομονώσει σε μια ιερή και απαραβίαστη σφαίρα. Αρκεί να παρατηρήσει κανείς τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, που ενώ τελεί το μυστήριο δείχνει να αποτραβιέται, σαν να μην μπορεί να περάσει το κατώφλι ανάμεσα στο γήινο και το θεϊκό.

Πάολο Βερονέζε: “Ο Χριστός και η Σαμαρείτιδα”

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: “Η εκδίωξη των εμπόρων από τον ναό”

Ο Χριστός, με μια αποφασιστική χειρονομία, χωρίζει τους κολασμένους στα αριστερά από τους εκλεκτούς στα δεξιά. Ο διαχωρισμός τονίζεται από την παλαδιανή αρχιτεκτονική του βάθους. Μπροστά από το τόξο τοποθετείται ο Χριστός, ενώ τα δυο ανάγλυφα ανάμεσα στους κίονες αντιστοιχούν στις δύο πλευρές της σύνθεσης: Στα αριστερά η εκδίωξη του Αδάμ και της Εύας από τον Παράδεισο απηχεί τη βίαιη χειρονομία του Χριστού που κρατάει το μαστίγιο. 

Ραφαήλ: “Η Μεταμόρφωση του Ιησού”

Στο κέντρο του τέλειου κύκλου που σχηματίζουν οι φιγούρες του επάνω μέρους, απεικονίζεται η Μεταμόρφωση του Ιησού, μέσα σ’ έναν θρίαμβο φωτός που υπονοεί ταυτόχρονα την ανάσταση, την ανάληψη αλλά και το τέλος των αιώνων.

Στο κάτω μέρος, όπου κυριαρχεί ο σκούρος χρωματισμός, ξεχωρίζουν δύο ομάδες, χωρισμένες από ένα διαγώνιο κενό. Η ομάδα αριστερά χαρακτηρίζεται από πλατειές κινήσεις, που υπογραμμίζονται από τη χρήση χρωμάτων πιο φωτεινών και ζεστών και από ένα κιαροσκούρο που προσδίδει ένα εφέ μεγαλύτερης απαλότητας.

Τιντορέτο: “Μυστικός Δείπνος”

Η ακραία αίσθηση βάθους δημιουργείται εδώ μέσω της διαγώνιας τοποθέτησης του μεγάλου τραπεζιού, σε συνδυασμό και με το γεωμετρικό μορφότυπο του δαπέδου. Η επιβλητικότητα της σκηνής οφείλει πολλά στο φως, που προέρχεται αποκλειστικά από την κρεμασμένη από την οροφή λάμπα και από το φωτοστέφανο του Χριστού. Το γεγονός λαμβάνει χώρα εν μέσω μιας νατουραλιστικής αναπαράστασης της πραγματικότητας, με ορισμένα δευτερεύοντα επεισόδια (όπως η γάτα που πάει να κλέψει τρόφιμα από το καλάθι, ή οι δουλειές που κάνουν οι υπηρέτες) να πλαισιώνουν την έντονα πνευματική και συμβολική σκηνή.

5.000 ΖΩΓΡΑΦΟΙ, 100.000 ΠΙΝΑΚΕΣ.

More than 5,000 artists and 100,000 paintings make us the largest online Web Museum in the world!

http://www.mystudios.com/artgallery

Artist:	Rembrandt Van Rijn
Title:	Christ In The Storm On The Sea Of Galilee
Museum:	Private collection

Artist:

Rembrandt Van Rijn

Title:

Christ In The Storm On The Sea Of Galilee

Museum:

Private collection

Ψηφιδωτά και Ιστορία

ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ – ΑΠΟ ΤΟ ΧΘΕΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

Πρώιμες μορφές ψηφιδωτών έργων για διακοσμητική χρήση δημιουργήθηκαν από τους λαούς της Μεσοποταμίας. Πρώτοι οι Σουμέριοι την 3η χιλιετία π.Χ. δημιουργούν διακοσμητικές επιφάνειες με τη σύνθεση διαφόρων ημιπολύτιμων υλικών. Στα αυτοκρατορικά παλάτια της πόλης Uruk υπήρχαν επιφάνειες επενδυμένες με μεγάλες κεραμικές ψηφίδες κωνικού σχήματος (2η χιλιετία π.Χ). Στην αιγυπτιακή τέχνη χρησιμοποιούνταν ετερόκλητα υλικά για την επένδυση πολύτιμων κατασκευών (χρυσός θρόνος Τουταγχαμών).

Ωστόσο η έννοια του ψηφιδωτού συνδέεται κυρίως με τη μορφή που κυριάρχησε στο χώρο της Μεσογείου, δηλαδή ως ανθρώπινη ανάγκη για διαμόρφωση ανθεκτικών στη χρήση δαπέδων.

Τα αρχαιότερα δείγματα φανερώνουν ότι ήδη τον 9ο αιώνα (Arslan-Tash, Til Barsib), και τον 8ο π.Χ. αιώνα (Γόρδιο, Muela de Castulo), χρησιμοποιούνταν ακατέργαστα από τον άνθρωπο υλικά όπως τα βότσαλα, που, σε συνδυασμό με τη χρήση κονιαμάτων ως υπόστρωμα, σχημάτιζαν ανθεκτικά δάπεδα. Η δε χρήση δίχρωμων βοτσάλων εξασφάλιζε τις ανάγκες της διακόσμησης.

Η ανάγκη πλουσιότερης διακόσμησης των δαπέδων οδήγησε στη δημιουργία ζωγραφικών παραστάσεων με τη χρήση βοτσαλωτών ψηφίδων. Τα αποτελέσματα ήταν εξαίρετα, όπως καταμαρτυρούν τα βοτσαλωτά δάπεδα του 4ου αιώνα π.Χ. στη Πέλλα, την Όλυνθο και την Ερέτρια. Το ψηφιδωτό, από χρηστική τεχνική, μεταμορφώνεται πλέον σε υψηλή μορφή δημιουργίας, τέχνη ακριβή, που συναντάται κυρίως σε σημαντικά οικοδομήματα..

Ήδη τον 6ο αιώνα π.Χ. οι ψηφοθέτες έχουν αποδεσμευτεί και από τους περιορισμούς του σχήματος και του χρώματος των βοτσάλων. Χρησιμοποιούσαν κομμένα βότσαλα ή διάφορες πέτρες διαμορφώνοντας τετράπλευρες ή ακανόνιστου σχήματος ψηφίδες σύμφωνα με ανασκαφικά ευρήματα στην αρχαία Καρχηδόνα.

Στην ελληνιστική εποχή τα βοτσαλωτά δάπεδα αποτελούν πλέον τη μειοψηφία των ψηφιδωτών. Με κύρια κέντρα παραγωγής κυρίως στην ανατολική Μεσόγειο (Πέργαμο, Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, Δήλο, Σάμο, Πομπηία κ.α.), η χρήση των ψηφιδωτών δαπέδων εξαπλώνεται παντού. Δωμάτια, εξέδρες, αίθρια, περιστύλια, λατρίνες σε δημόσια κτήρια, κοινόχρηστους χώρους και ιδιωτικές κατοικίες, διαθέτουν ψηφιδωτά δάπεδα διαφόρων τυπολογιών ανάλογα με το κόστος κατασκευής.

Οι ψηφιδωτές δημιουργίες με το υψηλότερο κόστος κατασκευής (εμβλήματα) αν και παραμένουν δέσμιες της πιστής αντιγραφής ζωγραφικών προτύπων, δημιουργούν εξαιρετικά αισθητικά αποτελέσματα. Σε αυτό συμβάλλουν τόσο η μεγάλη χρωματική διαβάθμιση των λίθινων ψηφίδων, η χρήση τεχνητών υλικών (υαλόμαζες και φαγεντιανή, για χρώματα δυσεύρετα στη φύση), όσο και η εφαρμογή μεθοδολογιών που ενισχύουν το ζωγραφικό αποτέλεσμα. Ωστόσο και στις απλούστερες κατασκευές, είναι φανερό ότι οι ψηφοθέτες διαθέτουν αξεπέραστες – στις μέρες μας – ικανότητες σύνθεσης των ψηφίδων.

Για το ψηφιδωτό δεν υπάρχει πλέον κανένας περιορισμός. Με απεριόριστες διακοσμητικές δυνατότητες και βασιζόμενο στις δεδομένες υψηλές αντοχές των υλικών που το συνθέτουν (πλεονέκτημα άλλωστε που το καθιέρωσε), το ψηφιδωτό κατακτά οποιαδήποτε αρχιτεκτονική επιφάνεια.

Στη ρωμαϊκή εποχή η τέχνη του ψηφιδωτού εξαπλώνεται σε όλες τις επαρχίες της αυτοκρατορίας, ενώ παράλληλα βρίσκει νέες εφαρμογές σε επιφάνειες με συνεχή παρουσία τρεχούμενου νερού (νυμφαία και σιντριβάνια), καθώς και σε τοίχους περίφημων οικοδομημάτων, όπως η Domus Aurea 

του Νέρωνα, όπου για πρώτη φορά διαπιστώνεται η χρήση ψηφίδων στην κατασκευή των οποίων χρησιμοποιούνται φύλλα χρυσού.

Η βυζαντινή τέχνη θα υιοθετήσει την τέχνη του ψηφιδωτού, για να προσφέρει μοναδικά αριστουργήματα. Παράλληλα το ψηφιδωτό αναλαμβάνει πρωτεύοντα ρόλο για τη δημιουργία της υπερβατικής ατμόσφαιρας των χριστιανικών ναών, με κυρίαρχο κέντρο παραγωγής την Κωνσταντινούπολη.

Είναι η εποχή που το ψηφιδωτό χάρη στα υλικά του ταυτίζεται με το φως. Στην πραγματικότητα το αιχμαλωτίζει, δίνοντας του άλλη διάσταση. Και είναι αυτή η αίσθηση και αντίληψη που αποτυπώθηκε και σε επιγραφή του Αρχιεπισκοπικού Παρεκκλησίου της Ραβέννας, όπου αναφέρεται ότι “ή το φως γεννήθηκε εδώ, ή εδώ ελεύθερα βασιλεύει”.

Είναι επιπλέον η εποχή που το ψηφιδωτό επιβάλλεται στη ζωγραφική αντιμετωπίζοντάς τη χωρίς αναστολές. Αντίθετα, επιδιώκει να τονίζει τη διαφορετικότητά του σε κάθε λεπτομέρεια, κυριαρχώντας στη διακόσμηση των εσωτερικών χώρων. Περίοδος ακμής για την κυρίαρχη αυτή θέση του ψηφιδωτού αποτελεί ο 5ος, 6ος και 7ος αιώνας, με την πόλη της Ραβέννας να κατέχει εξέχουσα θέση λόγω της μεγάλης ποσότητας και εξαιρετικής ποιότητας ψηφιδωτών δημιουργιών που κοσμούν τους εσωτερικούς χώρους μνημείων και ναών.

Τελευταία εποχή θριάμβου του επιτοίχιου βυζαντινού ψηφιδωτού αποτελεί το χρονικό διάστημα μεταξύ 11ου και 13ου αιώνα, περίοδος κατά την οποία οι ψηφιδωτές παραστάσεις υποτάσσονται για μία ακόμα φορά στη ζωγραφική υπηρετώντας κατά κύριο λόγο τα εξαίρετα ζωγραφικά πρότυπα που ερμηνεύουν. Η υποταγή της τεχνικής του ψηφιδωτού στις απόλυτα ζωγραφικές αποδόσεις των έργων δεν θα ξεπεραστεί, αλλά αντίθετα θα αμβλυνθεί τους επόμενους αιώνες. Ενδεικτικά αναφέρονται οι φορητές εικόνες του 12ου, 13ου και 14ου αιώνα, καθώς και οι ψηφιδωτές παραστάσεις που δημιουργούνται με την πρωτοεμφανιζόμενη μεθοδολογία της έμμεσης ψηφοθέτησης, από τη σχολή της Βενετίας αρχικά και τα εργαστήρια του Βατικανού και της Αγίας Πετρούπολης στη συνέχεια.

Αυτή η αντίληψη της τέχνης του ψηφιδωτού ως τεχνικού μέσου για την απόδοση ζωγραφικών έργων, με εξαίρεση ελαχίστων περιπτώσεων, θα καθορίσει την τύχη του ψηφιδωτού μέχρι τις μέρες μας.

Σήμερα το ψηφιδωτό, υιοθετώντας πολυάριθμες μορφές και χρήσεις, διατηρώντας την άρρηκτη σχέση του με τη ζωγραφική ή τονίζοντας την αυτονομία του, χαράζει νέους δρόμους στην αναζήτηση καινούργιας ταυτότητας. Τα αποτελέσματα της πορείας θα καταγραφούν μετά από την απαραίτητη χρονική απόσταση.

Πηγή: Ψηφιδωτά και Ιστορία.